20-01-2025: De eerste residentie van 2025 is afgetrapt door Harco Rutgers en wij gaan in zijn laatste residentie week (van een totale residentie van drie weken) langs om te bespreken hoe het gaat met het onderzoek naar zijn kunstenaarschap en hoe hij zijn residentie in De Ruimte heeft ervaren:
‘’Ik ben Harco Rutgers. Ik ben afgestudeerd als beeldend kunstenaar, maar nu al heel lang directeur/bestuurder, programmeur en alles eigenlijk bij De Perifeer: een klein podium in Deventer dat is ontstaan als kunstenaarsinitiatief vanuit mijn kunstenaarspraktijk. Daarnaast run ik ook nog een platenlabel: Esc.rec., wat ook is ontstaan als kunstenaarsinitiatief.’’
Wat tof! En wat is het precies dat jij maakt?
‘’Dat is heel erg uiteenlopend, ook doordat ik heel veel verschillende dingen doe. Aan mijn eigen autonome werk ben ik al zo’n drie jaar niet toegekomen, daarom doe ik ook deze residentie. De kunst die ik daarvóór maakte bestond ook uit verschillende kunstdisciplines, soms waren dat prints, soms digitale media, soms meubelobjecten, geluidskunst, beeldende kunst, installaties. Dus dat kan eigenlijk van alles zijn, zowel ruimtelijk als plat, als op het internet. Volgens mij heb ik bijna alle disciplines wel gehad, behalve schilderen! Tekenen doe ik trouwens ook nog. Daarnaast ben ik bij De Perifeer en Esc.rec. iemand die zich soms ook bezighoudt met de inhoud van het project, maar ook met de vormgeving daarvan. En omdat er ook brood op de plank moet werk ik nog steeds regelmatig in opdracht als ontwerper of website ontwikkelaar. Dus ja, van alles!’’
Dat is inderdaad erg uiteenlopend, wat ben je dan specifiek hier in De Ruimte aan het maken? Waar ben je mee bezig geweest?
“Nou, de insteek was om hier te onderzoeken waarom ik momenteel zelf geen kunst maak en wat ik daar aan mis. Het is al wel een tijdje duidelijk dat het me niet lukt om er tijd voor vrij te maken. Maar wat zou ik maken als ik wel tijd heb? Die drie weken die ik hier in De Ruimte had, was voor mij eigenlijk een soort van vrij geroosterde tijd. Dat is me niet helemaal gelukt. Ik moest ook nog aan het werk voor Perifest, een festival dat ik aan het organiseren ben vanuit de Perifeer. Niet alle residentietijd heb ik kunnen spenderen aan het onderzoek en nieuwe dingen maken maar wel een groot deel van de tijd! En daar was ik eigenlijk al heel erg lang niet aan toegekomen”.
Logisch! En daar is De Ruimte natuurlijk ook voor, om zelf te bepalen waar jij je tijd aan besteed, zonder opdracht. Hoe heb je dit aangepakt?
“Ik heb onderzoeksvragen voor mezelf uitgeschreven en daar antwoorden op geprobeerd te vinden. Dit is iets wat ik eigenlijk nog nooit eerder op zo’n manier had gedaan en wat interessante inzichten heeft opgeleverd. Hieruit volgde bijvoorbeeld ook dat ik voor het eerst, per ongeluk, poëzie heb geschreven en dat had ik niet verwacht! Ik denk dat dit een beetje is ontstaan omdat in poëzie onderwerpen niet meteen heel erg vastomlijnd hoeven te zijn en open kunnen staan voor meerdere interpretaties. Daarin ben ik nog wel zoekende naar wat de uitkomst precies zou moeten zijn, maar het heeft nu deze vorm aangenomen. Daarnaast ben ik verder gegaan met tekenen. Tekenen is iets wat ik eigenlijk al mijn hele leven doe en waarvan ik vind dat ik dat vaker moet oppakken, maar waar ik bijna nooit aan toekom.”
“Ook ben ik verder gegaan met een aanpassing op een kunstproject dat ik eerder heb gemaakt (How Random – Is Random). Dat was een kunstproject waarbij heel veel Oosterse wijsheden in twee delen zijn geknipt en via twee digitale schermpjes steeds opnieuw en random aan elkaar worden geplakt, waardoor allemaal nieuwe wijsheden ontstaan. Wat ik nu heb gedaan is, met ditzelfde principe van twee schermpjes, variaties maken op de zin “Make America Great Again”. Hierbij heb ik de woorden ‘’Make’’ en ‘’Again’’ steeds behouden en de andere twee woorden ingewisseld. Die zinnen worden vervolgens iedere keer via die schermpjes weer random aan elkaar gekoppeld.”
“Wat ik daar mooi aan vind, is dat “Make Again” tegelijkertijd ook slaat op dat ik dit werk eigenlijk opnieuw maak, maar op een andere manier, en dat ik überhaupt weer opnieuw aan het maken ben. Dus op verschillende niveaus vond ik dit wel kloppen. Maar goed, dit werk is in de uitvoering vooral best veel werk: ik heb nu ruim 600 verschillende zinnetjes, en dat zijn dus ruim 1200 verschillende schermpjes die ik allemaal moet opmaken als afbeeldingen. Dat is dus een soort van monnikenwerk dat ik hier ook heb zitten doen, maar nu ben ik bijna zover dat ik het werk kan testen en laten lopen.”
“Wat heb ik nog meer gedaan? Oja, ik heb ook geluidsopnamen gemaakt hier, maar ik kwam niet helemaal uit met wat ik daarmee moest doen, dus dat is tot nu toe daarbij gebleven. En ja, nog een aantal andere opzetjes die nog niet tot iets uit zijn gekomen, maar waar ik wel mee ben begonnen”.
Je bent in ieder geval druk geweest! Wat tof dat dit onderzoek je ook weer heeft aangezet om nieuwe disciplines te ontdekken, zoals poëzie.
“Ja, poëzie is inderdaad voor mij helemaal een nieuwe discipline. Oh en wat ik hier in De Ruimte ook heb gedaan, is gesprekken voeren met mensen over waar ik mee bezig ben en over het onderzoek dat ik hier doe.”
Want je hebt in principe die onderzoeksvraag opgesteld waar volgens mij niet direct antwoord op kwam, maar echt vanuit het proberen gewerkt om tot die antwoorden te komen?
“Ja, ik ben er nog steeds mee bezig en heb ook geprobeerd om daar hele specifieke of heel gerichte antwoorden op te geven. Maar terwijl ik daarmee bezig was merkte ik ook dat ik zoek naar een vorm waarin het nog wat vrijer blijft en ik denk dat daaruit die poëzie juist is ontstaan. Dit is er nu opeens en ik weet ook niet helemaal of het goed is of juist niet, ook omdat het de eerste keer is dat ik me uit in deze vorm. Ik heb ook geen idee of ik hier verder mee wil, maar voor het onderzoek was het in ieder geval nuttig. Het heeft antwoorden opgeleverd maar ook weer meer vragen, dus ik ben er nog niet.”
Heb je ook voorbeelden van de “Make … … Again” combinaties, of favorieten? En is dit ontstaan door de laatste ontwikkelingen in Amerika of speelt dit werk al langer?
“Het werk is eigenlijk ontstaan uit een combinatie van dat ik altijd al een fascinatie maar tegelijkertijd ook een afkeer heb van politiek en dat ik in mijn onderzoek onder andere heb gekeken naar wanneer ik gestopt ben met kunst maken. Het werk “How Random – Is Random” was een van mijn laatste werken. Ik wil mijn politieke bewustzijn meer in mijn kunst laten terugkomen en ben heel erg zoekende naar manieren waarop dat kan zonder dat het er al te dik bovenop ligt, of te belerend of direct wordt. En ja, dat lijkt in dit werk vooralsnog wel te werken, want de zinnetjes die gevormd worden, worden uiteindelijk niet door mij gevormd maar door willekeurigheid.”
“Hierdoor is het lastig om voorbeelden te geven van favoriete zinnetjes die ontstaan, maar het levert soms hele grappige dingen op, soms ook hele wrede dingen en soms ook hele politieke dingen, wat natuurlijk ook in de zinsopbouw zelf zit. Bijna iedereen herkent de zin van vier woorden die begint met “Make” en eindigt op “Again”. Dat zit nu zo in iedereens systeem dat die referentie voor iedereen duidelijk is, maar door de andere invulling van “America” en “Great” kan het zinnetje steeds totaal andere betekenissen krijgen. De hoeveelheid combinatiemogelijkheden is enorm groot. Als je 600 woorden voor het ene scherm hebt en 600 voor het andere scherm en je gaat ze willekeurig aan elkaar koppelen, ben je een heel eind verder voordat je weer een keer dezelfde combinatie tegenkomt.”
Je zei ook dat je mensen hebt gesproken in De Ruimte, waren dit voorbijgangers of heb je afspraken ingepland?
“Het waren niet zozeer voorbijgangers, maar mensen die wisten dat ik hier aan het werk ben of die ik hier had uitgenodigd, of soms waren het mensen met wie ik sowieso een keer wilde afspreken die ik hier uitnodigde zodat ik het ook meteen over mijn werk kon hebben. Het was dus een beetje wisselend, soms toevallig en soms heel gericht.”
Zijn er nog meer dingen uit je onderzoeksvraag gekomen die heel verrassend waren? Naast de poëzie?
“Niet echt verrassende dingen. Ik wist eigenlijk in grote lijnen het antwoord al wel op een deel van mijn onderzoeksvragen en omdat ik het miste om autonoom werk te maken ben ik deze residentie gaan doen. Misschien was het wel verrassend dat ik mij ben gaan realiseren dat het ook mogelijk is om het probleem waar ik tegenaan loop deels op te lossen binnen de context van De Perifeer en Esc.rec., waar ik nu eigenlijk bijna al mijn tijd in stop. Dat ik bijvoorbeeld mijn rol meer kan inzetten als een inhoudelijke samenwerkingspartner in plaats van enkel een faciliterende rol, waarin ik randvoorwaarden creëer om anderen een goed podium te bieden. Dat zou ik vaker kunnen doen, dat ik als samenwerkingspartner optreed die ook op inhoudelijk vlak kan meewerken, in plaats van enkel podium te bieden.’’
Je hebt dus eigenlijk jezelf ook wel een beetje die plek geboden door hier te gaan resideren. Hoe verschilt dit van waar je normaal bezig bent met je werk maken?
“Voor mij heeft de plek op zichzelf niet heel veel meerwaarde gehad, behalve dat deze niet in mijn dagelijkse systeem zit. Wanneer ik in De Perifeer werk, waar ook mijn kantoor is, is het voor mij makkelijk om weer te vervallen in mijn dagelijkse routine. Dat geldt voor thuiswerken eigenlijk ook, dan is het toch makkelijk om in hetzelfde systeem te vallen als waar je normaal in zit. Hier in De Ruimte is verder geen afleiding, wat het makkelijker maakt om me te focussen op mijn eigen werk, ook omdat ik mezelf tot doel heb gesteld om dat hier te doen.”
Hoe wil je de inzichten van je onderzoek uitwerken? Met andere woorden: hoe wil je jezelf de ruimte blijven geven om je eigen werk voort te zetten?
“Haha, dat is een goede vraag! Daar ben ik zelf ook nog niet helemaal uit. Ik heb namelijk eerder geprobeerd om hier meer tijd voor vrij te maken, maar bijvoorbeeld één dag in de week werkt niet echt. Dat is te weinig om diepte in mijn werk te brengen, omdat ik dan niet lang genoeg uit mijn dagelijkse routine ben. Ik denk dat de enige manier is om periodes voor mezelf te blokken. Eigenlijk zoals ik nu ook heb gedaan. Maar hoe ik dat voor elkaar krijg zonder dat mijn andere werkzaamheden daaronder lijden, dat weet ik nog niet precies.”
Harco is gemotiveerd om meer residenties te doen of tijd voor zichzelf te nemen. Dat blijft natuurlijk lastig te combineren met andere werkzaamheden. Daarnaast lijkt het mij lastig om creativiteit te plannen: mocht je nét op je vrije makersdag een slechte dag hebben, dan kom je niet echt verder. Harco vertelt ons dat het dat nog niet eens zozeer is:
“Het is meer dat, ook hier in De Ruimte, je best wel even tijd nodig hebt om los te komen van je dagelijkse werkzaamheden en routine. Dat heeft nu ook soms een hele dag of zelfs tot ‘s avonds laat moeten duren. Als je dit één dag in de week zou doen, dan zit je op de helft van de dag nog van “oh ja, ik moet ook nog dit doen en dat doen” en alle werkzaamheden zijn dan nog niet uit je hoofd. Het is dus vooral lastig om dan de focus te krijgen om nieuw werk te maken.’’
Je gaf net ook aan dat je nog niet echt weet wat dan de volgende stappen gaan zijn, waar kunnen mensen dat dan het beste volgen?
‘’Dat kan op mijn website www.harcorutgers.nl. Die is de afgelopen tijd heel rustig geweest omdat ik erg druk was met De Perifeer en Esc.rec. Ik heb hier nu zelfs een berichtje staan dat ik wel dingen doe, maar dat je dan De Perifeer of Esc.rec. even moet checken. Hopelijk verandert dat hierna een beetje. Of op sociale media, @harcorutgers, al ben ik ook al een tijd bezig om te kijken hoe ik hier op andere manieren mee om kan gaan, of misschien zelfs wel deels van sociale media los kan komen. Die ontwikkeling lijkt nu wat meer momentum te krijgen, dus geen idee hoe lang dit zo blijft!”
Heb je nog tips voor de volgende residenten?
‘’Bij de verwarming gaan zitten, zolang het nog zo koud is haha! Het duurt namelijk best wel lang voordat je de hele ruimte warm hebt. Verder hangt het er natuurlijk vanaf wat iemand als doel heeft gesteld.’’
Harco Rutgers was de eerste van twaalf residenten die we in 2025 ontvangen in De Ruimte. Naast dat de residenten de fysieke ruimte krijgen, geven wij ze ook online ruimte door samen het gesprek aan te gaan over de residentie. Wil je op de hoogte blijven van de residenties? Of wil je meer beeld bij het verhaal? Check dan @deruimtedeventer op Instagram en Facebook!
Geschreven door: Niek van Steen en Lisa de Wildt
