23-04-2025: Kunstenaars-duo Esther en Ivar PolakVanBekkum hebben ongeveer drie weken geresideerd in De Ruimte, gesplitst door twee aparte residenties. Tijdens de residenties hebben zij ‘Artist Feedback Avonden’ georganiseerd en zich voorbereid op hun optreden bij het Oerol Festival deze zomer. Vlak voor het einde van de residentie komen we langs om te vragen wat Esther en Ivar hebben gedaan en hoe zij hun residentie hebben ervaren. Wil je meer beeld bij het verhaal? Check dan @deruimtedeventer op Instagram.
Willen jullie jezelf voorstellen?
IVAR: “Ik ben Ivar van Bekkum.”
ESTHER: “Ik ben Esther Polak.”
IVAR: “Samen zijn wij een kunstenaars-duo genaamd PolakVanBekkum.”
Wat maken jullie?
ESTHER: “Ons werk gaat over landschap- en mobiliteitspatronen. Dat kan heel veel vormen aannemen; films, tekeningen of digitale projecten. Ons werk hangt samen door de thematiek en niet door het medium.”
Waarom hebben jullie gekozen voor die thematiek?
IVAR: “Ik denk dat het voortkomt uit onze liefde voor, of onze nieuwsgierigheid naar, het ontstaan van een landschap of eigenlijk de wereld om ons heen. Het idee dat wij als mens of als dieren of objecten, bewegen en eigenlijk het landschap aan het bepalen zijn.”
ESTHER: “Paden en routes, maar ook de herinneringen die daaraan gekoppeld zijn. Als je ergens voor de eerste keer komt, beleef je het totaal anders dan wanneer je eerder dezelfde route hebt gelopen. Als ik bijvoorbeeld ergens een keer de weg ben kwijtgeraakt, dan komt het nooit meer goed tussen mij en dat gebied. Dan blijf ik stress hebben en dan ben ik meteen de weg kwijt. Ik heb sowieso een slecht gevoel voor richting en dat maakt juist het onderwerp extra fascinerend. Omdat ik er vaak tegenaan loop dat hoe je de wereld beleeft, eigenlijk vanuit jou komt. Of je ergens aankomt met de fiets of met de auto, kan soms de hele plek veranderen.”
IVAR: “Mijn fascinatie is denk ik ook dat dat per individu zo verschillend is. Wij maken dat zelf vaak mee: we doen hetzelfde ding, we zijn op dezelfde plek geweest en toch hebben we er een hele andere herinnering aan. Die herinnering is niet alleen in je hoofd, het landschap is voor de één ook werkelijk anders dan voor de ander: je ziet andere dingen, je ziet andere interacties, je hoort andere geluiden.”
ESTHER: “Dat komt ook omdat wij er altijd per definitie anders door bewegen, want we zijn aparte lichamen. Iedereen beweegt op een andere manier dan ik, ik ga bijvoorbeeld wél achter dat hoekje kijken of ik heb me omgedraaid en een ander perspectief gezien. We hebben ontdekt dat Ivar bijvoorbeeld heel vaak een route herinnert naar aanleiding van de bewegingen van het verkeer, ik herinner me vooral alle planten en doorkijkjes in het landschap. Dat vinden wij heel fascinerend en eigenlijk die ervaringen van het landschap proberen we vast te leggen of te begrijpen.”
Wat is dan de volgende stap?
ESTHER: “We kunnen misschien het beste de grafische weergave uitleggen, want daar zijn we ook tijdens de residentie mee bezig geweest. We zijn namelijk ook altijd geïnteresseerd in hoe andere wezens een landschap beleven en om de een of andere reden zijn we al heel lang geïntrigeerd door koeien, melkkoeien met name. We hebben al een tijd lang een project waar we met een stuk papier bij een weiland gaan zitten en de graaspatronen van die koeien proberen te tekenen. We kijken ernaar als een soort studie, zoals hoe mensen met een ezel het landschap in gaan en het schilderen, maar dan vanuit centraal perspectief. Eigenlijk alsof je een soort fotocamera bent, maar dan met een schilder- of tekeninstelling. Heel erg vanuit de traditie van toen fotografie nog niet bestond, maar wij kijken ernaar alsof we een soort GPS-sporen aan het registreren zijn, zonder technologie.”
IVAR: “Ik denk dat ik het ook doe om de manier waarop we het uitvoeren. Daarbij ben ik gedreven om te kijken of ik een manier kan vinden, een bril of een lens, waardoor ik datgene wat ik de hele tijd zie gebeuren op een andere manier kan zien. En eigenlijk ook dat degene die uiteindelijk naar dat werk kijkt, zich ook realiseert dat je zo op een nieuwe manier naar datzelfde landschap kan kijken. Dat landschap wat ik de hele tijd op deze manier zie, is ook het landschap dat ik op die andere manier kan zien en begrijpen.”
Kijken jullie dan van boven? Of hoe doe je dit?
IVAR: “Wij hebben heel lang gewerkt met GPS, GPS is eigenlijk een potlood dat over de aarde tekeningen maakt. Wij hebben zoveel met GPS gewerkt dat wij heel erg kijken naar sporen die dingen, mensen of dieren achterlaten. Jullie kwamen hier bijvoorbeeld net binnen en jullie hebben eigenlijk in de lucht of op de grond een spoor achtergelaten van hoe je door de ruimte hebt gelopen. Jullie zijn twee individuen, maar jullie zijn ook de sporen in deze ruimte. Die bekijk ik als het ware van boven. Wij verzinnen dan manieren om daar een beeld van te maken. Dat is heel erg afhankelijk van de situatie en het medium waar we op dat moment mee bezig zijn.”
Hebben jullie een voorbeeld van hoe je dat hebt gedaan?
ESTHER: “Nou, er ligt hier bijvoorbeeld een boek dat heet Graaschoreografieën waarin 48 tekeningen van graaspatronen van koeien staan. Die maken we door met aquarelpotloden op nat papier de sporen van de koeien te tekenen. Die visuele taal gaan we nu weer gebruiken. We hebben vorig jaar in Drawing Centre Diepenheim een hele nieuwe serie gemaakt en komende zomer gaan we naar Oerol en gaan we daar op een dijkje hetzelfde doen. Dan hebben we wel een verhoging vanwaar we de koeien kunnen zien. Maar dat hebben we niet altijd. Soms moet je echt fantaseren dat je van boven kijkt of een soort projectie maken in je gedachten.”
IVAR: “Bij Oerol gaan we een hele grote tekening maken waar we tien dagen aan door tekenen en waar het publiek ook dan bij kan komen staan. We hadden bedacht dat we, om onszelf een beetje een identiteit te geven als tekenaars-performers, een soort kostuums wilden dragen. Tijdens onze eerste residentie hier in De Ruimte zijn we gaan uitproberen hoe het is om banden af te drukken op stof. Toen hebben we een heleboel overhemden bedrukt met autobanden, motorbanden en fietsbanden. We hebben ook een hele serie afdrukken gemaakt op shirts en die hebben we hier ook in De Ruimte geëtaleerd.”
ESTHER: “Dit keer hebben we nagedacht over wat we nou op Oerol willen aantrekken: wat past daar nou echt? Want dat met die banden is natuurlijk geen toeval, het gaat over een band of een spoor achterlaten. Toen dachten we: echt passend is het om iets te doen met een trekkerband. Daar hebben we twee overalls en twee tuinbroeken mee bedrukt en wat extra kleding om als het warm of koud is nog extra aan te trekken. Dat is het plan waarmee we hier bezig zijn.”
Daarvoor hebben jullie in De Ruimte geresideerd, hoe lang duurde jullie residentie?
IVAR: “In februari waren we hier één week en nu zijn we er twee weken geweest. De eerste week hebben we de bandensporen uitgeprobeerd en ook aan mensen laten zien om te kijken wat dat voor effect heeft. Want wij doen dat met een bepaald idee, maar hoe komt dat over?”
ESTHER: “Dat is heel erg leuk om te merken dat een shirt dat je bedrukt met een autoband eigenlijk een totaal andere betekenis heeft als een shirt dat je bedrukt met een trekkerband. Dat roept een heel ander gevoel op en dat gaan we vanavond, op onze Artist Feedback Avond, nog uitproberen.”
IVAR: “We hebben de residentie namelijk aangevraagd op de ‘Artist Feedback Avond’. We vragen een aantal kunstenaars, drie of vier, om te komen praten. Wij koken en dan eten we samen en daarna gaan we elkaars werk bespreken dat nog in het proces van het maken is. Dit zijn we ooit gaan organiseren omdat wij het heel bijzonder en fijn vinden om werk te bespreken wat nog niet af is. Want vaak zit je in je eentje in je atelier, ga je werk maken en dan hangt het op gegeven moment ergens, en dan zijn mensen ook altijd heel erg benieuwd naar het proces. Maar voor jou als kunstenaar is dat dan al helemaal doorlopen. Dat proces is vaak ook kwetsbaar want je bent met allerlei dingen aan het experimenteren waarvan je misschien ook niet wil dat ze het daglicht zien. Tegelijkertijd wil je ook uitvinden hoe het gezien wordt door andere mensen en daar kom je alleen maar achter door het aan mensen te laten zien. Wij hebben ook die bedrukte kleding laten zien en daar kwamen allerlei reacties op. Sommigen vonden het heel luguber en er was ook iemand die deed het ontzettend denken aan klederdracht uit haar verleden.”
ESTHER: “Vanavond organiseren we weer zo’n avond en dan laten we het zien aan drie kunstenaars die het nog nooit hebben gezien. We hebben ook de overhemden van de vorige keer meegenomen, dus we kunnen het ook naast elkaar leggen en dan is het fijn om die gefocuste aandacht te krijgen en te geven.”
Hoeveel van die avond hebben jullie georganiseerd in De Ruimte?
IVAR: “Dit wordt de tweede, de vorige keer hebben we er ook eentje gedaan. Het is echt altijd ongelooflijk leuk en iedereen komt er geïnspireerd uit. We hebben die vorm wel een beetje moeten vinden, want het is ook weleens moeilijker geweest. We hadden een keer te veel mensen uitgenodigd en niet goed uitgedacht over hoe je commentaar kan geven op elkaars werk. De vorm die wij nu hebben is dat er niet geoordeeld wordt. Je vertelt als luisterende kunstenaar alleen over wat voor effect het werk op jou heeft en dat helpt enorm. We willen niet in een beoordelende sfeer terechtkomen, alsof er docenten om de tafel zitten. Je merkt ook dat de manier waarop wordt omgegaan met feedback op je werk heel divers is en de ene gevoeliger is dan de andere. Daar hebben we een vorm voor verzonnen die voor iedereen heel erg bemoedigend, inspirerend en voedzaam is. En ik kook altijd heel lekker.” [Lacht]
ESTHER: “Ivar kookt altijd heel lekker. [Lacht]
ESTHER: “Wat er besproken wordt is ook altijd besloten en wordt niet gedeeld. Dat spreken we van tevoren heel duidelijk af. Dus je kan ook echt al je twijfels over je werk uitspreken.”
Waarom wilden jullie resideren in De Ruimte? Hebben jullie ook een eigen atelier?
IVAR: “Ja, wij hebben een eigen atelier in Amsterdam en we hebben al heel lang een huisje hier in de buurt. We hebben eerder al eens werk uitgevoerd bij Kunstenlab omdat we een grotere ruimte nodig hadden en dit was toen Kunstenlab nog geen Kunstenlab was, dus wij komen hier al heel erg lang.”
ESTHER: “We volgen natuurlijk ook de kunst in deze regio omdat we hier zo veel zijn.”
IVAR: “En wij vinden het heel erg bijzonder dat dit, De Ruimte, georganiseerd wordt. In een grote ruimte die je dan een week of drie kan gebruiken en waar alles omheen ook heel fijn georganiseerd wordt. Bovendien maakt het voor ons ook dat we die tijd vrij maken en zorgen dat we voorbereid zijn om te doen wat we hier kunnen doen. Want onze eigen studio staat vol met allerlei andere dingen die afleiden of aandacht vragen.”
ESTHER: “Nu hebben we echt alleen maar de dingen hierheen gebracht die we nodig hadden voor die bandendrukkerij en dan gaan we daar ook voor. Dan is er ook niks anders. Wel even op een houtje bijten dat hier geen internet is, maar dat helpt op een bepaalde manier ook. Wij voelen ons heel erg in de watten gelegd met de PR en met Ina (projectleider van De Ruimte) die hielp om bijvoorbeeld die banden te vinden. Daarnaast vonden tijdens onze residenties ook het Ruimte Café plaats, wat heel erg leuk is om ons netwerk in Deventer uit te breiden.”
Hebben jullie bereikt wat je wilde bereiken?
IVAR: “Ja, maar het gekke is dat we relatief gezien niet zoveel kledingstukken hebben gemaakt. Je drukt één overall en dan sta je heel lang te kijken, wat is dit nou eigenlijk precies? Is het te veel of te weinig inkt? Is de richting goed? Het kostte eigenlijk veel meer tijd dan wij hadden ingecalculeerd.”
ESTHER: “Zoals altijd met alles, right?” [Lacht]
Wat gaan jullie doen met het gemaakte werk?
ESTHER: “We nemen het mee naar Oerol, trekken het aan en gaan er tien dagen in tekenen. We zijn heel benieuwd hoe smerig we terugkomen, of er veel mest aan zal zitten en modder, of dat we het redelijk netjes weten te houden.”
IVAR: “We zijn tien dagen lang een soort uithangbord.”
ESTHER: “En trouwens, onze galerie was zo enthousiast over de overhemden en over de activiteit, dat we zijn uitgenodigd om eind dit jaar bij hen in de galerie eigenlijk de eerste residentie die we hier hebben gedaan, daar te herhalen.”
IVAR: “Dan gaan we een paar dagen daar overhemden drukken en een aantal dagen hangt het daar als expositie.”
ESTHER: “Dus we zijn nog op zoek naar een sponsor die ons met witte overhemden wil sponsoren!”
Hebben jullie nog tips voor de volgende residenten?
ESTHER: “Warme kleren meenemen! Tenminste, ik weet niet wat het weer gaat doen, maar het is hier best wel moeilijk warm te stoken.” [Lacht]
ESTHER: “Daarnaast is het gewoon een hele fijne plek om te zijn, te denken en een focus te hebben. Maar neem vooral niet te veel hooi op je vork, dat is natuurlijk altijd goede raad.”
IVAR: “En vooral omdat je hier bent en geen afleiding hebt, veel doen en veel dingen uitproberen. Dat vind ik echt fijn aan dit soort situaties: je hebt de tijd, de ruimte en je kan gewoon experimenteren. Je gooit een hoop weg, maar er blijft altijd iets over.”
ESTHER: “Ik vind het ook heel leuk om te voelen dat je in een soort sequence van residenties zit. En ik vind het ook heel leuk dat het niet alleen beeldende kunst is, maar dat vanuit de drie organisaties (BRUT, Kunstenlab en Events dEVENTer) verschillende disciplines komen. Je voelt je gek genoeg toch verbonden met alle andere residenten die hier zijn geweest. Ik volg ook op Instagram wat die residenten doen, veel meer dan ik zou doen als wij hier niet hadden gewerkt. Het geeft gewoon een soort band, ook al ben je er niet bij.”
IVAR: “Ja, ook door het Ruimte Café wordt het allemaal aan elkaar verbonden. Er zijn ook nog wat sporen van kunstenaars die er de vorige keer hebben gezeten. Het is een soort archeologie van De Ruimte kunstenaars.”
Waar kunnen we jullie vinden?
ESTHER: “Online via www.polakvanbekkum.nl. En op Instagram, Facebook, Mastodon en Pixelfed via @polakvanbekkum.”
Esther en Ivar waren de zevende van de twaalf residenties die we in 2025 organiseren in De Ruimte. Naast dat de residenten de fysieke ruimte krijgen, geven wij ze ook online ruimte. Wil je op de hoogte blijven van de residenties? Of wil je meer beeld bij het verhaal? Check dan @deruimtedeventer op Instagram!
Geschreven door: Niek van Steen
